Ölüme bağlı tasarruf türlerinden olan, miras sözleşmesi iki taraflı sözleşmelerdendir. Taraflar karşılıklı olarak ivaz yükleyebileceği gibi bir taraf için ivazsız olması mümkündür. İvazların olumlu veya olumsuz olması sözleşmenin geçerliliğini etkilemez. Esasen TMK.ununda miras sözleşmesini olumlu miras sözleşmesi ve mirastan feragat (olumsuz miras) sözleşmesi olarak iki kısımda ele almış bulunmaktadır. Kanunun 527. maddesi ile olumlu miras sözleşmesi, 528 ve 529. maddeleri ile de, olumsuz miras sözleşmesi düzenlenmiş bulunmaktadır.
Bilimsel görüşlerde, miras sözleşmesi tek yönlü ve ki yönlü miras sözleşmeleri olarak da ikiyi ayrılmış bulunmaktadır. Miras sözleşmesi ile sözleşmenin taraflarına yüklenen edimler gözönüne alınmak suretiyle bu ayrım yapılmış olup, miras bırakanın karşısında bulunan sözleşmenin diğer tarafı yükümlülük altına girmiyorsa tek yönlü miras sözleşmesinden, her iki tarafta yükümlülük altına giriyorsa itki yönlü miras sözleşmesinden söz edilebilir.
TMK.unu 545-549. maddeleri arasında da miras sözleşmesinin düzenlenmesine ilişkin ortak ve ana unsurları ortaya koymuştur. Biz öncelikle ortak ve ana hükümler niteliğinde olan bu bölümdeki düzenlemeye deyindikten sonra miras sözleşmesinin türleri hakkında incelememize devam edeceğiz.
Miras sözleşmesinin düzenlenme Şekli
Madde 545: Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir.
Sözleşmenin tarafları, arzularını resmi memura aynı zamanda bildirirler ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalarlar.
Miras sözleşmesi iki taraflı ölüme bağlı tasarruflardandır ve resmi şekilde yapılmak zorundadır.
Miras sözleşmesinin tarafları, birlikte resmi memur önünde bulunmak zorunda olduğu gibi arzularını resmi memura aynı zamanda bildirmek zorundadırlar. Maddede belirtilen aynı zamanda ifadesini birbirlerini takip eder şekilde anlamak gerekledir.
Maddenin tanzim tarzı yanında, miras sözleşmesinin tek yönlü veya iki yönlü olmasına göre tarafların resmi memur önünde birlikte veya temsilci vasıtasıyla hazır olmaların da değişmektedir. Sadece miras bırakan yükümlülük altına giriyor ise, karşı tarafın resmi memur önünde bizzat bulunmasında zorunluluk yoktur. Buna karşılık miras bırakanın bizzat resmi memur önünde olması ve iradesini açıklaması gereklidir. Buna karşılık iki yönlü miras sözleşmelerinde ise, tarafların bizzat resmi memur önünde bulunması, iradelerini açıklamaları ve sözleşmeyi imzalamaları gerekir.
Miras sözleşmesi tanzim eden tarafların okuma-yazma bilmeleri durumunda ise, uygulama ve bilimsel görüşlerde kabul edildiği üzere TMK.unun 535. maddesindeki okuma-yazma bilmeyenler tarafından düzenlenen vasiyetnamelere ilişkin şekil koşulları kıyas yoluyla uygulanmalıdır. İsviçre Federal Mahkemesi de bu görüştedir.
Miras sözleşmesine katılan tarafların iradelerini bildirmelerinden sonra, resmi memurun yazdığı veya yazdırdığı sözleşme iki tanıkla birlikte taraflar tarafından imzalanır. İmza sırasında tanıkların bulunması zorunlu ise de, maddenin tanzim tarzından tanıkların, tarafların beyan ve arzularını açıkladığı ve sözleşmenin yazımı sırasında hazır bulunmaları zorunluluğu bulunmamaktadır.
Miras sözleşmesi esas itibariyle mirasbırakanın ölümü ile vücut bulur. Bu itibariyle, miras sözleşmesi diğer iki taraflı sözleşmelerden ayrılmış bulunmaktadır. Buna karşılık, miras sözleşmesi ile mirasçı olarak atanan veya kendisine belli mal bırakılan kişinin mirasbırakandan önce ölmesi durumunda miras sözleşmesi kendiliğinden ortadan kalkar.
Mirasbırakandan önce ölen sözleşmenin diğer tarafının mirasçıları, sözleşme hükümlerinin yerine getirilmesini talep edemezlerse de, miras sözleşmesinin ivazlı olması ve miras bırakanları tarafından edimin yerine getirilmiş olması durumunda, miras sözleşmesi ile aksi kararlaştırılmış olmadıkça, mirasbırakanın miras sözleşmesi gereğince elde ettiği zenginleşmeyi geri isteme hakları mevcuttur. Doğaldır ki geri istenen miktar, mirasbırakanlarının ölüm tarihinde sözleşmenin tarafı olan mirasbırakanın elinde ne kalmış ise odur. Burada iyiniyetli sebepsiz zenginleşme kuralları uygulanmalıdır.